ریشه ضرب المثل/ کلک کسی را کندن
به قول آقای انجوی شیرازی امثال وحکم که یکی از کهن ترین تراوش های ذهن و اندیشه ی هوشمندان گمنام است٬ عصاره ی حادثه ای است که شاید مدت ها طول می کشیده و عوارضی بد یا نیک به بار می آورده و سر انجام در یک جمله یا عبارت گنجانده می شده است تا به آسانی در یادها بماند و سینه به سینه از هر نسل و دوره به نسل و دوره ی بعدی منتقل شود.
از همین رو دانستن فلسفه ی ایجاد و پشتوانه تاریخی برخی از ضرب المثل ها ضروری است چون بدون دانستن آنها نمی توان به راحتی به مفهوم ضرب المثل پی برد . یکی از این ضرب المثل ها که در کتاب ادبیات فارسی سال دوم در داستان کباب غاز جمالزاده نیز آمده است ٬ ضرب المثل کلکش را کنده اند است که ما در اینجا ریشه تاریخی آن را به اختصار از کتاب ریشه های تاریخی امثال و حکم نو شته ی شادروان مهدی پرتوی آملی ذکر می کنیم.
عبارت کلکش را کندن به طور خلاصه کنایه از این است که شخص مزاحم را از گردونه خارج کنند و به این وسیله نقشه هایش را خنثی نمایند . اما ریشه ی تاریخی این ضرب المثل برمی گردد به کلک که آتشدان گلی و سفالین است و آ هنگران از آن برای سرخ کردن فلزات استفاده می کردند تا بتوانند آهن و فلز گداخته را در روی سندان و در زیر چکش به هر شکلی که بخواهند در بیاورند.
کلک به شکل تقریبی گلدان های معمولی ساخته می شد و در زیر آن سوراخی داشت که لوله ی دمیدن را از زیر زمین به آن وصل می کردند. آن گاه در داخل کلک مقداری آتش و بر روی آن زغال سنگ یا زغال چوب می ریختند و با تلمبه ی مخصوصی از زیر کلک به آن می دمیدند تا زغالها کاملآ سرخ شود . سپس آهن مورد نظر را درون آتش می گذاشتند و باز هم به شدت می دمیدند تا آهن نیز گداخته شود و از آن تیشه و بیل و... بسازند. دستگاه کلک هنوز در غالب روستاهای ایران خودنمایی می کند و بخصوص کولی های آهنگر از آن برای ساخت آلات و اشیای فلزی استفاده می کنند.
کولی ها به صورت چادر نشینی زندگی می کنند و به تناسب فصل به روستا های ییلاقی و قشلاقی می روند و در خارج از آبادی چادر می زنند . حرفه اصلی کولی ها آهنگری است .از همین رو پس از نصب چادر اولین کارشان این است که زمین جلوی کلک را بکنند و کلک را نصب کنند.
بیشتر کولی ها نظافت و بهداشت را رعایت نمی کنند و برخی از آنها نیز برای روستا های مجاور٬مشکلات عدیده ای ایجاد می کنند . همین مسائل موجب می شود که برخی از اوقات بین روستائیان و کولی ها اختلاف بوجود آید که این اختلاف گاه به منازعه و زد وخورد نیز منتهی می شود.
در این مواقع روستائیان قبل از هر کاری جلوی چادر کولی می روند و کلکش را می کنند و به دور می اندازند . وقتی که کلک کنده شد٬ کولی مجبور می شود که وسایل زندگی خود را جمع و به جای دیگری کوچ کند.
با این توصیف اجمالی روشن گردید که کلک را کندن به معنای دفع مزاحمت کردن است که در گذشته به علت بی نظمی و نابسامانی کشور و نبود امنیت ٬ بیشتر کاربرد داشته و به صورت ضرب المثل در آمده است.
تولد وبلاگ: دیماه 83